افزودن موضوع چاپ دوم علاوه بر این نسخه کامل برای اولین بار از موضوع به پایان رسید افزودن موضوع های فعال

سنت و خانواده

• آیا زنان در عقل ودین ناقص اند؟ (اولین نسخه)

بقلم: دکتر احمد زهرانی (سعودی) - 2012-04-12

 

آیا زنان در عقل ودین ناقص اند؟ (اولین نسخه)

 

 

 

 

 

 

 

 

«ناقصات عقل و دین» عین عبارتی است که رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg در مورد زنان به کار گرفت و قطعاً ایشان از طرف خود چنین چیزی نمیگوید بدلیل اینکه «و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی» این سخن باعث شگفتی یکی از زنان شد و از روی کنجکاوی و نه اعتراض از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg پرسید: کاستی عقل و دین زنان در چیست؟ رسول الله در پاسخ فرمود: اینکه گواهی دو زن برابر گواهی یک مرد است دلیل بر کاستی عقل آنان میباشد و اینکه در ایام بیماری ماهانه نماز نمیخواند و روزه نمیگیرد باعث کاستی در دین او میشود»

 

 

 

 

 

این حدیث از احادیث متفق علیه در میان امت است که دستاویزی برای مدعیان حقوق زنان شده تا بگویید که در این حدیث به زنان توهین شده و شایستگی آنان زیر سوال رفته است و بعضی از زنان ساده لوح مسلمان نیز متاسفانه گول حرفهای پر زرق و برقی را خورده، گمان میبرند به آنها توهین شده است!

 

البته ما در اینجا ارائه و رد نظریات مختلف پیرامون این حدیث نیستیم فقط میخواهیم در خلال این بحث، نگاتی پیرامون دیدگاه و عملکرد ما نسبت به سنت بیان نمائیم تا بتوانیم برداشتی مثبت از حدیث داشته باشیم که در ما تمسک به سنت نبوی را افزایش داده ما را در ساخت و پرورش خانوادهی مسلمان و استوار کمک نماید.

 

اولاً: لازم است که انسان مسلمان در برابر سخنی که از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg به اثبات رسیده سرتسلیم فرود آورد و بدون هیچ تردیدی آن را بپذیرد چرا که معمولا مخالفت با گفتار رسول الله http://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg یا بخاطر هوای نفس و مصالح شخصی است و یا در اثر پرورش انسان در محیط غیر دینی است.

 

بنابراین ما در هیچ یک از منابع موثق سنت، سراغ نداریم فرد یا افرادی از مسلمانان در هیچ دوری از ادوار تاریخ در مورد واقعیتی که رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg در این حدیث بیان داشته است به خود کوچکترین تردیدی راه بدهند بلکه همه به اتفاق آنرا پذیرفته و از آن اصلی برای بسیاری از مسائل فرعی و فقهی ساختهاند.

 

البته این بدان معنی نیست که پیرامون خود مسائل فرعی اختلاف نظر وجود ندارد.

 

روش اهل سنت در برخورد با سنت نبوی همان روش ابوبکر صدیق در تایید سفر معراج رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg است چنانکه عروه میگوید: مردانی از مشرکین نزد ابوبکر آمدند و گفتند: رفیقت (محمد) میگوید: در یک شب به بیت المقدس رفته و برگشته است؟ ابوبکر گفت: واقعا او چنین گفته است؟ گفتند: بلی او گفته است، ابوبکر گفت: اگر او گفته است من گواهی میدهم که راست گفته است گفتند: تو تایید میکنی که محمد در یک شب به شام رفته و برگشته است؟ ابوبکر گفت: من بیش از این را از او پذیرفتهام من سخن او را که میگوید اخبار آسمان در کمتر از چند لحظه به من میرسد قبول دارم این که شما میگوئید کمتر از آن است؟ بخاطر همین ابوبکر را، صدیق نامیدند. (حاکم، بیهقی و ذهبی نگا: آلبانی در الصحیحة)   

 

 

دوم: اینکه بنده هیچگاه در زندگی از هیچ مرد و زن سکولار و معترضی نشنیده و در جایی نخواندهام که به بخش دوم حدیث که اشاره به کاستی در دین زنان دارد اهمیت بدهند و لب به اعتراض بگشایند.

 

 

که این بیانگر عدم اهمیت دین و زندگی و دیدگاه این افراد است و اما زنان صحابه که مسألهی دین نزد آنان از اهمیت زیادی برخوردار بود فورا از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg علت کاستی در دین را جویا شدند گر چه در این کاستی آنان مقصر نیستند فقط بخاطر آن برخی از تکالیف شرعی از عهدهی آنان ساقط میگردد ولی زنان صحابه بخاطر اهمیت دادن به مساله دیانت همواره جویای چیزهایی بودند که بتوانند بوسیلهی آن دینشان را کامل سازند و دوشادوش مردان حرکت نمایند. از اینرو در نماز جماعت و جهاد شرکت میکردند و از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg میخواستند که در حق آنان دعا نماید تا به درجه شهادت نایل آیند و...

 

سوم: اینکه متأسافنه بسیاری از مسلمانان در تعامل با سنت، گزینشی عمل میکنند در حالی که اگر قرار بر تسلیم و پذیرش است باید بدون توجه برداشتهای شخصی و عقلانی سر فرود آورد و نباید به بهانههای پوچ از پذیرش نصوص شانه خالی کرد.

 

چنانکه در صحیح بخاری به نقل از ابی وائل آمده است که سهل بن حنیف وقتی از صفین برگشت از او خواستیم ما را نصیحت بکند گفت: بر دیدگاه و عقل خویش در برابر نصوص اعتماد نکنید من روزی که رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg در جریان صلح حدیبیه ابوجندل را به مشرکین برگردانید اگر میتوانستیم نمیگذاشتم که چنین بکند ولی بعدا پی بردم که الله و رسولش بهتر میدانستند. (بخاری 2868)  

 

سنت در زندگی امامان و پیشوایان دین، از اهمیت زیادی برخوردار بود، و سپری نبود که فقط در موقع ضرورت از آن استفاده کنند و سپس در طاق رها نمایند.

 

دین را بخاطر آن یاد آور شدم که متاسفانه امروز بیماری مهلکی در بسیاری از ما نادانسته رسوخ کرده و جلوی پیشرفت و برکت علمی را از ما گرفته و آن اینکه هر گاه مطلبی در سنت به سود منافع ما باشد از خوشحالی در پوست خود نمیگنجیم و از آن استدلال میکنیم اما اگر مطلبی در سنت خلاف هواهای نفسانی و منافع شخصی ما باشد، با هزار تاویل و توجیه از پذیرش و تطبیق آن شانه خالی میکنیم در حالی که گذشتگان نیک امت با سنت چنین رفتاری را نمیپسندیدند بهرحال سنت، سنت است چه مطابق میل باشد یا نباشد.

 

همچنین باید یادآور شد که متاسفانه بسیاری از ما ها بر اساس برداشت نادرست از این حدیث در سطح اجتماعی با زنان برخود نامناسبی داریم و زنان در درخواست حقوقی که سنت برای آنان بعنوان دختر، خواهر، مادر و همسر در نظر گرفته است با موانعی موجه میشوند به دلیل اینکه اینها کاستی در عقل و دین دارند در حالی که چنین نیست بلکه باید همهی حقوقی که اسلام برای زن در برگرفته است به او داده شود بدون اینکه سطح علمی و دینی او در نظر گرفته شود.

 

و چنین برخورد غیر منصفانهای با زنان بر خلاف برخورد شخص رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg است که خود بیان کنندهی این حدیث است چنانکه ایشان یکی از مشکلات سیاسی جامعه را به کمک همسرش حل نمود آنگاه که پس از انعقاد صلح حدیبیه خطاب به یارانش فرمود: «ذبح کنید و سر بتراشید و از احرام بیرون شوید» این امر بر آنان که قصد زیارت خانه کعبه را داشتند قدری گران آمد و مقداری درنگ کردند رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg نزد همسرش؛ ام سلمه؛ به درون خیمه برگشت و فرمود: اینها را چه شده است؟ ام سلمه گفت: ای رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg شما بدون اینکه با کسی حرفی بزنید، حیوان قربانی خود را سر ببرید و موهای خود را بتراشید آنها قطعاً از شما پیروی خواهند کرد. رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg نیز چنین کرد و دیری نگذشت که همهی یاران به پیروی از ایشان از احرام بیرون شدند ( مسند امام احمد بن حنبل 4/223 ) و یکی از پیچیدهترین و خطرناکترین مسائل حل گردید.

 

من این مورد را انتخاب کردم که بیانگر میزان عقل و هوش یک زن است تا مسأله کاستی عقل که در حدیث آمده است فقط در چارچوب مسائل گواهی دادن و احکام آن بماند. چرا که وقتی از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg در مورد این کاستی پرسیدند؟ فرمود: گواهی زن برابر با نصف گواهی مرد است بنابراین میطلبد که این کاستی فقط در همین حد قرار داده شود نه بیشتر.

 

بنابراین میبینیم که زنان در فقه، طب، نسب شناسی، شعر، ادب، و سیاست کمتر از مردان نبوده و نیستند.

باقی میماند مسالهی ریاست و سرپرستی جامعه، نیازمند بحث مفصلی است که بزودی در مقالهی مستقلی به آن خواهیم پرداخت البته این نکته از نظر علمی به اثبات رسیده که ماندگاری مسائل در ذهن و حافظه زنان نسبت به مردان کمتر است از اینرو در مسالهی حقوق، اعتماد به زنان کمتر است.

 

ولی آنچه مسلم است اینکه در بقیه علوم و فنون اگر زمینه برای زنان فراهم شود، پای به پای مردان پیش خواهند رفت بنابراین، زنان زیادی در تاریخ سراغ داریم که حدیث شناس، فقیه، شاعر، ادیب، خطیب توانا بودهاند چنانکه از معاویه نقال است که گفت: بخدا سوگند بعد از رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg، خطیبی توانا تر از عایشه سراغ ندارم. (ابوعاصم در «الآحاد و المثانی») 

 

دوباره برمیگردم به شیوه برخورد غیر منصفانهی بعضی از مردان با زنان که آنها را از حقوق شرعیشان محروم میسازند بدلیل اینکه طبق حدیث فوق، در عقل و دین کاستی دارند. اما همین مردها وقتی میبینند زنی دچار خطا و اشتباهی شده است فورا در صدد تنبیه او بر میآیند و در آنجا بیاد نمیآورند که او ناقص العقل است و باید بر بسیاری از تصرفات وی چشم دوخت و آنها را به حساب کاستی عقل وی گذاشت.

 

 

بلکه برعکس، برخیها خطای زنان را اصلا قابل بخشش نمیدانند و چه بسا صد جان او را میکنند. از اینها باید پرسید پس چه شد کاستی در عقل و چرا در اینجا از آن استدلال نمیکنید آنگونه که در نادیده گرفتن حقوق زن از آن استفاده میکنید؟!

 

مثلاً در جریان تهمتی که به ام المؤمنین عایشه زدند و منافقین و بیماردلان آنرا خیلی سریع گسترش دادند، رسول الله به عایشه گفت: ای عایشه: در مورد تو چنین خبری شایع شده است اگر تو از این گناه بری هستی، قطعاً خداوند برائت تو را بیان خواهد داشت ولی اگر واقعاً مرتکب گناه شدهای، توبه و استغفار کن چرا که توبه کننده از گناه مانند کسی است که اصلا گناه نکرده است» (بخاری و مسلم) 

 

میبینیم که رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg خیلی ساده و آرام او را دعوت به توبه میدهد ولی دیری نگذشت که برائت عایشه بوسیلهی وحی الهی بیان گردید و بعد از آن کسی در پاکی او تردیدی ندارد جز انسانهاسی زندیق و فاسق. مهم اینکه زن نیز همانند مرد، در معرض خطا و گناه قرار دارد و شرعاً برای او دنیا و آخرت همان مجازاتی در نظر گرفته شده که برای یک مرد در نظر گرفته شده است عکس آنچه امروز در عرف و جوامع ما رخ میدهد.

 

چهارم: اینکه کاستی مورد نظر در حدیث، کاستی حقیقی نیست بلکه نسبی است چرا که معمولاً احساسات عاطفی میگردد که از آن بعنوان کاستی در عقل یاد شده است و گاهی برعکس، میگویند: احساسات عاطفی زنان کاملتر از احساسات عاطفی مردان و یا دو برابر آن است و حکمت این نابرابری در حفظ توازن نظام زندگی بشری است چرا که خداوند به هر کدام از مخلوقاتش توانائیهای جسمی و روانی ویژهای بخشیده تا بتواند نقش اجتماعی خویش را به نحو احسن بازی کند.

 

همین طغیان احساسات عاطفی زن باعث میشود که زندگی خانوادگی تبدیل به بهشت شود چرا که اگر نبود چنین عاطفه ای هرگز مردان کانون آرامش دهنده و فرزندان آغوش گرمی نمییافتند و زندگی تبدیل به جهنم میشد.

 

البته این فوران عاطفه باعث میشود که در مشکلات و حوادث زمام تفکر عقلانی از دست برود بنابراین، مردان باید همواره این نکته را بخاطر داشته و رعایت بکنند.

 

چنانکه میبینیم رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg از طرف خانواده گاهی با مسائل عجیب و غریبی مواجه میشد، و از همسرانش دیانتی داشتند حرکات و تعرفات زنانهای مشاهده مینمود، ولی همه آنها را به حساب احساسات و عواطف آنان میگذاشت و با سعهی صدر از کنار چنین مسایلی میگذشت و آنها را نادیده میگرفت. چنانکه عایشه میگوید: باری همسران رسول الله، فاطمه؛ دختر رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg را فرستاده بودند. او اجازه گرفت و وارد خانه شد و به رسول الله گفت : همسرانت مرا نزد تو فرستادهاند تا به شما بگویم در برخورد با دختر ابوبکر و آنان انصاف را رعایت نمایی؟

 

رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg فرمود: دخترم! مگر تو آنچه را من دوست داشته باشم دوست نداری؟ فاطمه گفت: بلی دوست دارم رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg بسوی من اشاره کرد و گفت پس او را دوست بدار فاطمه نزد همسران رسول الله بازگشت و ماجرا را برای آنان بازگو نمود آنها دوباره از فاطمه خواستند که نزد رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg برود و در این مورد با او سخن بگوید ولی فاطمه نپذیرفت و گفت: بخدا سوگند هیچگاه در مورد او به رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg چیزی نخواهم گفت عایشه میگوید: آنها به یکی از همسران رسول الله که زینب دختر جحش بود و معمولا با من رقابت میکرد گفتند نزد رسول الله برود و در این باره سخن بگوید زینب زن نیک، مؤمن و اهل صدقه و صلهی رحم بود او نزد رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg آمد و در مورد من سخنان تندی بر زبان آورد من با گوشهی چشم به رسول الله نگاه میکردم که آیا به من اجازه میدهد در پاسخ سخنان زینب چیزی بگویم؟ وقتی احساس کردم که رسول الله از اینکه من جواب زینب را بدهم بدش نمیآید شروع کردم به جواب دادن سخنان زینب، و دیری نگذشت که بر او چیزه شوم رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg لبخندی زد و فرمود: او دختر ابوبکر است. (صحیح مسلم)  

 

همچنین عایشه صحنهی دیگری را به نمایش میگذارد و میگوید: روزی یکی از همسران رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg به نام سوده وارد خانهی من شد من برایش غذایی تدارک دیدم ولی او از خوردن غذا ابا ورزید به اوگفتم یا بخور و یا اینکه آنها را به چهرهات خواهم مالید ولی باز هم او دست به غذا نزد من دستم را درون ظرف فرو بردم و شروع کردم مالیدن به صورت سوده رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg که شاهد قضیه بود پایش را از جلوی سوده برداشت تا او بتواند از من انتقام بگیرد او نیز چنین کرد و دست درون ظرف برد و به صورت من مالید و رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg میخندید. (صحیح بخاری)

 

 

همچنین عایشه میگوید: رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg به من فرمود: هرگاه از دست من ناراحت یا خوشحال باشی میدانم؟ گفتم: از کجا میدانی؟ فرمود: وقتی میگویی به خدای محمدhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg سوگند، میدانم که راضی هستی ولی اگر بگویی بر خدای ابراهیم سوگند، میدانم که خشمگین هستی. (صحیح بخاری)

 

 

ببنید رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg به زن حق میدهد که خشمگین شود و قهر کند آنهم با کسیکه به هیچ وجه از او عملی سر نمیزند که باعث خشم وقهر کسی شود ولی خشم زن گاهی از روی طغیان عاطفه است که نمیشود جلویش را گرفت.

 

جریان دیگری که بیانگر رعایت حال زنان توسط رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg بخاطر عواطف و احساساتشان میباشد جریان سفری است که در آن گردنبند عایشه گم شد و رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg در جستجوی گردنبند او همهی سپاه را متوقف نمود در حالی که در آنجا آبی وجود نداشت، و همراه آنان هم آبی نبود، عایشه میگوید پدرم مرا بسیار سرزنش کرد و هرچه که توانست به من گفت، و دیری نگذشت که حکم تیمم نازل گردید و اسید بن حضیر گفت: این اولین برکتی نیست که بخاطر فرزندان ابوبکر نصیب این امت میشود.

 

شما را به خدا اگر امروز زن یکی از ماها گردنبند طلای خود را در مسافرخانه و یا جای دیگری فراموش بکند سپس از ما بخواهد که به آنجا برگردیم، به راحتی و بدون جنگ و دعوا برخواهیم گشت؟! پس ما کجا و برخورد رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg بازنانش کجا؟ راست گفته آنجا که فرموده است من بهترین شما برای خانوادهام هستم. (ترمذی)

 

خلاصه مطلب اینکه سخن رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg بدون تردید، حق است ولی برما واجب است چه زنان و چه مردان که در تعامل با این حدیث مثبت نگر باشیم نه منفی نگر به این معنا که از این حدیث در حل مشکلات خانوادگی و اجتماعی کمک بگیریم و از خطاها و لغزشهای یکدیگر صرف نظر کنیم و به جایگاهی که به هر کدام از ما شریعت اسلام داده است اقرار و اعتراف کنیم چنانکه الله تعالی میفرماید: ‭}‬وَلاَ تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ‭{‬ (النساء:32)
(برتری ای را که خداوند بعضی را بر بعضی داده است آرزو نکنید)  ‭}‬وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالأُنثَى‭{‬ (آل عمران:36)
‭‭‭‭(و پسر، همانند دختر نیست)
یا فرموده است: ‭}‬الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ‭{‬ (النساء:34) ( مردان قیم وسرپرست زنان هستند)
همچنین فرموده ‭}‬وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالأُنثَى ، إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى‭{(الليل:3و4)( وقسم به آنچه از مرد و زن آفریده است و تلاش هر کدام از شما مختلف از دیگری است)

این نصوص پایههای زندگی خانوادگی را تحکیم میبخشد و هر کدام از زن و مرد را در جایگاه مخصوص خودش قرار میدهد آنگاه نوبت به حدیث «ناقصات عقل و دین» میرسد تا به ما فرصت بیشتری در مسایل و اختلافاتی که طبعاً در زندگی پیش ما آید بدهد و قطعاً مسئولیت مرد بخاطر اینکه سرپرستی خانواده بعنوان شوهر، پدر و برادر با اوست بیشتر خواهد بود وقتی مرد رعایت حال طبیعت و عواطف زن را بنماید و نحوهی برخورد و تعامل با او را بداند قطعاً زندگی خوب وبا سعادتی را تجربه خواهد کرد چنانکه رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg میفرماید: زن از

پهلوی کج آفریده شده است اگر بخواهی آنرا راست کنی خواهد شکست و شکستن آن طلاق است. (صحیح مسلم)

 

به نظر من کجیای که در حدیث به آن اشاره شده، همان ساختار عاطفی اوست که غیر قابل تغییر است یعنی زن هر چند تحصیل کرده و متدین باشد، نمیتوان او را از فطرتی که بر آن آفریده شده است جدا کرد.

 

و از روایت دیگری که در این مورد هست بخوبی روشن میشود که رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg این را بخاطر حفظ و رعایت حقوق زن فرمود. چنانکه در بخش نخست روایت چنین آمده است: استوصوا بالنساء خیرا فان المرأة خلقت من ضلع ...( با زنان به نیکی رفتار کنید چرا که آنان از پهلوی کج آفریده شدهاند...) و در پایان حدیث نیز تکرار فرمود: اتوصوا بالنساء خیرا (با زنان به نیکی رفتار کنید) و این بیانگر وجوب حفظ و رعایت حقوق زنان و برخورد شایسته با آنان است. و صلی الله علی نبینا محمد و علی آله و صحبه وآله وسلم.

 

 

صحيفه صادقه در رسانه ها



توييتر صادقه

مفاهيمى كه لازم است اصلاح شوند

فيسبوك صادقه



خبرنامه

ايميل خود را وارد كنيد تا آخرين اخبار به ايميل شما فرستاده شود

سنت و فضائل اخلاقى    در اين نسخه

موبايل صادقه

شماره تلفن را براي دريافت سنت گنجهای وارد كن

un4web.com طراحی و برنامه نويسی : شركت متحده

مقالات و پژوهش های منتشر شده لزوما مجله ديدگاههاي نمايندگی نيست