افزودن موضوع چاپ دوم علاوه بر این نسخه کامل برای اولین بار از موضوع به پایان رسید افزودن موضوع های فعال

سنت و علم جرح و تعدیل

• مشروعیت جرح و تعدیل و فواید آن (اولین نسخه)

بقلم: استاد عبدالملک بن ظافر ماجونی - 2012-04-12

 

مشروعیت جرح و تعدیل و فواید آن

 

 

 

 

 

 

 

علم جرح و تعدیل مشروعیت خود را از قرآن، سنت و اجماع گرفته است.

 

 

 

دلایل قرآنی :-

 

1ـ خداوند میفرماید: ‭}‬مَّا كَانَ اللهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَآ أَنتُمْ عَلَيْهِ حَتَّىَ يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ‭{(آل عمران:179).

(خداوند مؤمنان را بر آنچه شما بر آن هستید نخواهد گذاشت تا اینکه ناپاک را از پاک جدا سازد)

ابن قیم در بدائع التفسیر (1/536) مینویسد «این آیه جزو گنجهای قرآنی است».

که در آن از حکمت الهی پرده برداشته شده که ناپاک را از پاک و دشمن را از دوست با ارسال پیامبران جدا میسازد و در این اشاره به حکمت ارسال رسولان نیز هست. پس فرستادن پیامبران بر اساس حکمت الهی و ضروری است و انکار آن بیانگر ناسپاسی از الله و عدم شناخت وی میباشد.

 

 

2ـ همچنین خداوند میفرماید: ‭}‬يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِين‭{‬ (الحُجُرات:6).

«ای مؤمنان! اگر فاسقی برای شما خبری آورد، به‌خوبی بررسی کنید تا مبادا ندانسته به عده‌ای آسیب برسانید و بدین ترتیب بر کرده‌ی خویش پشیمان شوید».

این آیه، اصلی است، در بررسی عدالت و میزان حافظه راویان و دلیلی است برای وجوب تحقیق و بررسی حقیقت اخبار. ابن تیمیه میگوید: «این آیه دلیل روشنی است بر این امر که گواهی یک نفر انسان عادل پذیرفته میشود»

همچنین مینویسد: این نصی است پیرامون اینکه خبر یک نفر انسان فاسق باید مورد ارزیابی قرار گیرد اما بررسی خبر دو نفر فاسق و بیشتر از آن، نیاز به مقدمهی دیگری دارد... در این آیه دستور به تثبیت خبر فاسق داده و دستور به تثبیت خبر دو فاسق نداده زیرا که باخبر دادن دو نفر در بحث چیزی واجب میشود که با خبر واحد واجب نمیشود» (مجموع الفتاوی 3/463 )

 

 

 

 

3ـ همچنین میفرماید: ‬(وَكَذَلِــكَ نفَصِّلُ الآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِين‭{‬ (الأنعام:55).

 

یعنی ما در راه هدایت و ضلالت را به روشنی تفکیک خواهیم کرد تا پیروان راه هدایت در انتخاب و پیمودن این راه دچار سردرگمی نشوند و پویندگان راه حق به راحتی بتوانند آنرا بپیمایند و ادامه دهند. چرا که؛ تا راه مجرمان مشخص نشود، اجتناب از آن کار دشواری خواهد بود بنابراین الله میفرماید: « ﮃ  ﮄ  ﮅ» تا راه مجرمان روشن و مشخص شود و اهل حق آن را تشخیص داده ازآن دوری کنند. (تفسیر سعدی)

 

 

از اینرو بر علمای ربانی واجب است که حق را آشکار کنند تا پیروان حق بتوانند از آن تبعیت نمایند و گمراهان نیز به راه بیایند و بر معاندین و مستکبرین اتمام حجت شود هر عالمی که چنین کند او بحق جانشین پیامبران است اما اگر حق را با باطل در آمیزد و آشکار نکند و دانشی که الله تعالی دستور به ابلاغ آن نموده است کتمان نماید بدون شک او از پیشوایان و دعوتگران دوزخ است چرا که مردم از علما و پیشوایان خود دوری مینماید. (همان)

 

 

4ـ خداوند در جایی میفرماید:‭}‬وَأَشْهِدُوا ذَوَي عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ‭{‬ (الطلاق:2)

و چون به (آخرین روزهای) عده‌ی خود رسیدند، پس آنها را به‌نیکی نگه دارید و یا به‌خوبی از آنها جدا شوید و دو فرد عادل از خودتان را گواه بگیرید و گواهی را برای الله (درست و کامل) ادا کنید. از میان شما، کسانی از این حکم پند می‌گیرند که به الله و آخرت ایمان دارند. و هر کس تقوای الله پیشه کند، (الله، راه ‌حل و) برون‌رفتی (از مشکلات) برایش فراهم می‌کند.

و نیز میفرماید:  (‬يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ‭(‬ (المائدة: 95).

 

ای مؤمنان! در حالِ احرام به (شکار کردن و) کشتن شکار نپردازید. و هر کس از شما به­عمد شکار را بکشد، باید همانند آن کفاره­ای از جنس چارپایان بدهد؛ بدین ترتیب که دو شخص عادل، به (همانند بودن) آن حکم کنند و قربانی در حَرَم ذبح شود یا به کفّاره­(ی شکاری که همانندش نیست) به مستمندان غذا دهد یا معادل آن روزه بگیرد تا کیفرِ عملش را بچشد. الله از آنچه پیشتر انجام شده، گذشت نمود. و هر کس دوباره (به چنین گناهی) روی آورد، الله از او انتقام می­گیرد و الله، توانا و صاحبِ انتقام است.

 

در آیهی اول خداوند دستور داده که در صحت اخبار محکم کاری کنید و در آیه دوم دستور داده که عدالت و صداقت گواهان را مدنظر داشته باشید طبق این دو آیه وقتی محکم کاری در اخبار عام و همچنین حساسیت نسبت به عدالت و صداقت گواهان توصیه شده است قطعا رعایت این دو مساله در مورد اخباری که از الله و رسولش نقل شوند بیشترلازم و ضروری است.

 

 

دلایل سنت:

1ـ عایشه میگوید: مردی اجازه خواست که بر پیامبر وارد شود رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg فرمود: «بد مردی است». وقتی آن مرد وارد شد رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg با چهرهای باز از او استقبال نمود و با او سخن گفت. بعد از اینکه رفت من به رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg گفتم: ای رسول خدا چگونه با او به این خوبی برخورد نمودی در حالیکه فرمودی مرد بدی است؟ رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg فرمود: «ای عایشه مگر سراغ داری که من با مردم به بدی برخورد کنم؟ بدترین مردم روز قیامت نزد الله کسانی هستند که دیگران بخاطر بدیاش از او پرهیز کنند؟ (بخاري و مسلم)

 

وجه استدلال:

رسول الله از آن مرد به بدی یاد کرد چرا ضرورت اقتضا میکرد و باید شنونده از اخلاق بدی که آن فرد دارد پرهیز نماید.

 

2ـ در حدیث فاطمه بنت قیس میخوانیم که شوهرش او را طلاق داد. رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg به ایشان گفت: «بعد از اینکه عدهات تمام شد به من اطلاع بده. وقتی عدهاش تمام شد نزد رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg آمد و گفت: که معاویه بن ابوسفیان و ابوجهم از او خواستگاری کردهاند. رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg فرمود: «معاویه مرد تهی دستی است و ابوجهم عصایش را به زمین نمیگذارد (یعنی دست زنندهای دارد) و به ایشان فرمود: «با اسامه ازدواج کن». (مسلم ش 2770)

 

وجه استدلال:

رسول اللهhttp://www.alsadiqa.com/img/Prophet.jpg آنچه که در هر یک از معاویه و ابوجهم وجود داشت بیان نمود چرا که مصلحت اقتضا میکرد و از ایشان در این مورد مشوره شده بود و باید اصلح را معرفی مینمود چنانکه به آن زن فرمود: با اسامه ازدواج کن. (ضوابط الجرح و التعدیل)

 

ـ اجماع ائمه حدیث

همهی علمای حدیث اتفاق نظر دارند بر اینکه جرح راویان و معرفی اهل بدعت و فساق جزو غیبت ممنوعه بشمار نمیرود بلکه واجب کفایی است. چنانکه نام برخی از این علما که به صراحت چنین نظری دارند بشرح زیر است:

1ـ شعبة بن الحجاج (ت160هـ)  (الكتاب~ للخطیب بغدادی)

 

2ـ سفیان ثوری (ت161هـ)  («التعدیل و التجریح لمن خرج له البخاری فی الصحیح، لأبی الولید الباجی (1/282) بتحقیق أبی لبابة)  

 

3ـ مالک بن انس (ت179هـ) (موطأ الإمام مالک بروایه بن الحسن (2/462) بتحقیق د. تقی الدین الندوی و التمدیل و التخریج 1/282 )

 

4ـ عبدالله بن المبارک (ت181هـ) (مقدمة بحر الدم فیمن تکلم الإمام أحمد بمدح أو ذم ص8)  

 

5ـ یحیی بن سعید القطان (ت198هـ)     ( التعدیل و التخریج 1/282 )

 

6ـ عبدالرحمن بن مهدی (ت189هـ)

 

7ـ یحیی بن معین (ت233هـ)

 

8ـ علی بن المدینی (ت234هـ). (علم الرجال و أهمیته لعبد الرحمن بن یحیی المعلمی (ص29-30) بتعلیق عمرو عبدالمنعم)

 

9ـ أحمد بن حنبل (ت241هـ).   (مقدمة بحر الدم فیمن تکلم الإمام بمدح أو ذم لابن المبرد ص7)

 

10ـ محمد بن اسماعیل البخاری (ت256هـ). ( ذکره الحافظ ابن حجر 10/469 )

 

11ـ مسلم بن حجاج نیشابوری (ت261هـ).  (  نگا مقدمة صحیح مسلم )

 

12ـ أبوزرعة الرازی (ت264هـ).

 

13ـ أبوداود السجستانی (ت275هـ).

 

14ـ أبوحاتم الرازی (ت277هـ).

 

15ـ النسائی (ت303هـ). (مقدمه ذهبی در میزان الاعتدال 1/2001 )

 

16ـ ابن أبی حاتم (ت327هـ). ( مقدمه جرح و تعدیل ص5 )

 

17ـ ابن حبان (354هـ). (مجروحين 1/170015)

 

18ـ دارقطنی (ت385هـ) (الضعفا و المتروكين له (11-13) بتحقيق الصباغ )

  

19ـ أبوعبدالله الحاکم (ت405هـ) (المدخل للحاكم (ص82) بتحقیق أبی عاصم الجزائری)

 

20ـ الخطیب البغدادی (ت463هـ) (الکفایة ص83)

 

21ـ النووی (ت676هـ) (رياض الصالحين (ص525) بتخریج الألبانی –رحمه الله )

 

22ـ الذهبی (ت748هـ) ( مقدمة الذهبی فی میزان الاعتدال (1/3-1) و السیر 12/204 )

   

23ـ العراقی (ت806هـ) (التقييد و الایضاح (باب صفة من تقبل روایته) ص120 ).

 

24- ابن حجر (ت852هـ)  (فتح الباري، 10/471)

 

25ـ السخاوی (ت 901هـ) (تح المغيثلإ 3/350ز )

  

 

و دیگران از جمله امام آلبانی و شیخ مقبل بن هادی و داعی و به فضل خدا این راه همچنان ادامه خواهد داشت.

 

 

فوائد علم جرح و تعدیل

 

این علم فوائد بیشماری دارد از جمله:

1ـ شناخت روایت راویانی که پذیرفتن اخبار آنها واجب یا مردود و یا قابل توقف است.

 

2ـ شناخت صحیح بخاری و وقایع تاریخی که در اثر تساهل در هالهای از ابهام قرار داشتهاند.

 

3ـ تشویق به مطالبهی شاهد و دلیل و برهان و پیروی از شیوه ی تحقیق و تفحص.

 

4ـ نپذیرفتن روایت فساق، درغگویان و کفار.

 

5ـ اهمیت دادن در رسانیدن پیام دین با سند صحیح و متصل.

 

6ـ رهایی عقل و خرد از بند تقلید، گمانه زنی و عادات و سوق دادن آن بسوی تفکر، تحقیق و پژوهش.

 

7ـ کسب مهارت با رجوع به روایت و درایت و تشخیص مسایل.

 

8ـ صحابهی پیامبر در این دانش گوی سبقت را بر دیگران ربودند.

 

9ـ شناخت صحیح بعضی از وقایع که اهل بدعت، روافض و زنادقه با توسل به آن علیه اصحاب پیامبر شایعه پراکنی میکنند.

 

10ـ شیوهی صحابه در پذیرفتن اخبار عدم تساهل بود تا جابی که در اثبات صحت آن کار به گواه و یا سوگند پیش میرفت و این شیوه را برای نسلهای بعدی به ارمغان گذاشتند.

 

11ـ جرح راویان حدیث و مشخص نمودن اهل بدعت و فساق جزو غیبت ممنوعه بحساب نمیآید بلکه نصیحت و خیر خواهی و اشکار نمودن حق است.

 

 

 

 

 

صحيفه صادقه در رسانه ها



توييتر صادقه

مفاهيمى كه لازم است اصلاح شوند

فيسبوك صادقه



خبرنامه

ايميل خود را وارد كنيد تا آخرين اخبار به ايميل شما فرستاده شود

سنت و فضائل اخلاقى    در اين نسخه

موبايل صادقه

شماره تلفن را براي دريافت سنت گنجهای وارد كن

un4web.com طراحی و برنامه نويسی : شركت متحده

مقالات و پژوهش های منتشر شده لزوما مجله ديدگاههاي نمايندگی نيست