افزودن موضوع چاپ دوم علاوه بر این نسخه کامل برای اولین بار از موضوع به پایان رسید افزودن موضوع های فعال

تاریخ تدوین سنت

• اصول علمی در تدوین سنت نبوی (اولین نسخه)

بقلم: دکتر لقمان بن محمد سلفی (هند) - 2012-03-28

اصول علمی در  تدوین سنت نبوی (اولین نسخه)

 

 

 

 

 

 

 

اسلام برای حمایت و پاسداری از سنت نبوی اصول علمی والایی تدارک دیده و قواعد گرانبهایی مقرر کرده است، از آن جمله موارد ذیل است:

 

نخست: تحریم دروغ گفتن:

خداوند متعال می فرماید: (‏إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ)‏ النحل: ١٠٥

فقط کسانی دروغ می بندند که به آیات خدا ایمان نداشته باشند.

 

و می فرماید: ‏(قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ) الأعراف: ٣٣

 

بگو: خداوند حرام کرده است کارهای زشت را خواه آن چیزی که آشکارا انجام پذیرد و ظاهر گردد، و خواه آن چیزی که پوشیده انجام گیرد و پنهان ماند، و (هر نوع) گناه را و ستمگری (برمردم) را که به هیچ وجه درست نیست، و اینکه چیزی را شریک خدا کنید بدون دلیل و برهانی که از سوی خدا  مبنی بر حقانیت آن خبر در دست باشد، و اینکه بر خداوند سخنی بگوییدکه( صحت آنرا) نمی دانید.

 

 

ابوهریره از پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم روایت می کند که فرمود: علامت و نشانه های منافق سه چیز است:

هرگاه سخن بگوید دروغ می گوید، و چون وعده نماید خلاف می کند، و چون امانتی به او سپرده شود خیانت می کند»    (بخاری 23 و مسلم 211)

 

و ابوهریره می گوید: پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: هر کسی عمداً بر من دروغ بندد خودش را برای دوزخ آماده کند»  (مسلم عقدعه (4))

 

و از انس بن مالک روایت است که گفت: آنچه مرا از زیاد روایت کردن حدیث باز می دارد این است که پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: « هر کسی بر من دروغ ببندد خودش را برای دوزخ آماده کند» (بخاری 108 و مسلم 3 )

 

عامر بن عبدالله بن زبیر از پدرش روایت می کند که گفت: به زبیر گفتم از شما نمی شنوم که مانند فلانی و فلانی از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم حدیث روایت کنید ، گفت: من از او دوری نگزیده ام اما از او شنیدم که می گفت: هر کسی بر من دروغ ببندد خود را برای دوزخ آماده کند»   (بخاری 107 )

 

 

 

 

دوم: نپذیرفتن روایت فاسق و بر حذر داشتن از قبول آن:

 

خداوند متعال فرمان می دهد که روایت فاسق را باید رد کرد و نپذیرفت، چنان که می فرماید:

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ) الحجرات: ٦

 

ای مؤمنان اگر فاسقی خبری برایتان آورد تحقیق و بررسی کنید تا مبادا از روی نادانی به قومی آسیب برسانید و آنگاه به خاطر کاری که کرده اید پشیمان می شوید.

 

خبر هرگاه نکره و در سیاق شرط باشد شامل هر خبری می شود و خواه از پیامبر نقل شود و خواه از کسی دیگر ، لکن خبری که به رسول خدا مربوط می شود به طریق اولی باید مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد، چون سخنان دروغ اگر به پیامبر نسبت داده شود و مورد پذیرش قرار گیرد نشانه های اسلام از بین می رود و امت گمراه میشود، از این رو رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: دروغ گفتن بر من مانند دروغ گفتن بر افراد عادی نمی باشد، هر کسی دروغی به من نسبت دهد خود را برای دوزخ آماده کند».

 

ابوبکر ابن العربی می گوید: فاسق بودن هر کسی ثابت شود قول او در اخبار به اجماع باطل است ، چون خبر امانت است و فسق امانتداری را باطل می کند»   (احکام القرآن 4/147 )

 

 

و جلال الدین سیوطی می گوید: «آیه دلیلی است بر رد کردن خبر فاسق و دلیلی است که عدالت در کسی که خبر می دهد خواه راوی باشد یا شاهد یا مفتی، مشرط است» (الاکلیل فی استنباط التنزیل 3/1195) 

 

 

و شیخ عبدالرحمن سعدی می گوید: « واجب است که هرگاه فاسقی خبر آورد تحقیق و بررسی شود، اگر دلائل و قرینه ها بر صدق و راستگویی اش دلالت می کرد به خبر او عمل می شود و وی تصدیق می شود و اگر قوانین و شواهد نشانگر دروغگویی اش بود تکذیب میشود و به خبر او عمل نمی شود ، پس این دلیلی است که خبر فرد راستگو پذیرفته میشود و خبر دروغگو مردود است، و در مورد خبری که فرد فاسق می دهد توقف می شود» (تیسیر الکریم الرحمان ص 800 )

 

 

و رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم از پذیرفتن روایت فاسق بر حذر داشته و می فرماید: « هر کسی از من حدیثی دروغین روایت کند وی یکی از دروغگویان به شمار می رود»  (مقدمه مسلم)  

 

 

سوم: تحقیق و بررسی در هر قضیه ای:

 

خداوند متعال می فرماید: ‏(وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا)‏ الإسراء: ٣٦

 

از چیزی دنباله روی مکن که از آن نا أگاهی. بی گمان چشم و گوش و دل همه مورد پرس و جو قرار می گیرند.

 

قتاده می گوید: یعنی نگو دیده ام و حال آن که ندیده ای و نگو که شنیده ام ، در صورتی که نشنیده ای و نگو که آگاهی پیدا کرده ام و حال آن که اطلاع و آگاهی نداری، چون خداوند از همه اینها می‌پرسد» (مقدمه 2/432 )

 

 

چهارم: نهی از اینکه انسان هر چیزی که می شنود را بگوید: رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: « برای دروغگو شمرده شدن شخص همین کافی است که هر چه می شنود را بازگو کند» (مقدمه مسلم ص7 )

 

قرطبی در معنای این حدیث می گوید: هرکه هرچه را بشنود بگوید، مانند دروغگو در آن شریک است. چون انسان سخنان درست و نادرست میشنود و وقتی هر چه می شنود را بگوید و سپس دیگران از او نقل کنند یا خود دروغ می گوید یا به سبب او دروغ پخش می شود.   ( المعنم 1/117 )

 

 

عمر بن خطاب می گوید: « همین دروغ برای فرد کافی است که هر چه می شنود بگوید»   (مقدمه مسلم 9)    

 

 

و امام مالک می گوید: فردی که هرچه می شنود می گوید از دروغ در امان نمی ماند و کسی که هر آنچه می  شنود می گوید هرگز امام و پیشوا نخواهد شد»  (مقدمه مسلم 10 )

 

امام و پیشوا نمی شود یعنی وقتی روایت دروغین در روایت هایش یافت  شود حدیث  و روایت  او مورد اعتماد نخواهد بود و شایسته نیست که کسی از او پیروی کند حتی اگر عالم باشد، اما اگر درست را از نادرست جدا کند و راست و دروغ را مشخص نماید و بگوید که فلان سخن دروغ و فلان روایت راست است، وظیفه دینی خود را انجام داده است»   (المعنم 1/117) 

 

 

و عبدالرحمن بن مهدی می گوید: فرد پیشوا و مقتدا نمی شود مگر آن که از گفتن بعضی از آنچه می شنود دست نگه دارد. (مقدمه مسلم 12)   

 

 

و سفیان بن حسین می گوید: ایاس بن معاویه از من پرسید و گفت: سوره ای بخوان و آن را تفسیر کن تا ببینم چقدر  می دانی، و من سوره ای خواندم و تفسیر نمودم، آنگاه او به من گفت: آنچه می گویم به خاطر بسپار از سخنان یاوه و دروغ بپرهیز چون هر کس چنین سخنانی را تکرار کند خوار می شود و مردم حدیث او را تکذیب می نمایند». (مقدمه مسلم 13) 

 

 

 

 

پنجم: بر حذر بودن از پذیرفتن روایت افراد ضعیف و اهل بدعت و هواپرستان:

 

رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم می فرماید: « در آخر الزمان افراد دجال و دروغگویی خواهند آمد که احادیثی می آورند که شما و پدرانتان آن را نشنیده اید، پس از آنان  بپرهیزید و دوری کنید تا شما را گمراه نسازند و دچار فتنه نکنند» (مقدمه مسلم 15-16)  

 

و امام نووی یکی از باب ها را بدین صورت نامگذاری کرده است: «باب در نهی روایت  از ضعفا و احتیاط  در روایت آن».

 

صحابه و کسانی که بعد از آنها بودند این مسئله را درک کرده بودند،  از این رو در روایت احتیاط می کردند و دیگران را نیز به احتیاط در روایت فرمان می دادند.

 

ابن سیرین رحمه الله می گوید: این علم، دین است،  پس نگاه کنید که از چه کسی دین خود را فرا می گیرید. (مقدمه مسلم 26 )

 

 

قرطبی می گوید: « از آن جا که منبع دین قرآن و سنت است، و سنت را نمی توان از هر کسی فراگرفت،  از این رو  در وضعیت و حالت ناقلان و متصل بودن سند روایت  هایشان دقت و بررسی شده است، و اگر این دقت و بررسی نمی بود راستگو و دروغگو با هم فرقی نمی کردند و حق و باطل با هم در می آمیخت ، و از آن جا که باید راستگو و دروغگو و باطل از یکدیگر تفکیک شود، بررسی اسانید لازم و واجب  گردید، و وجوب این کار پر واضح و روشن است، و عقبة بن نافع به فرزندانش گفت: ای فرزندم! حدیث را جز از فرد مورد اعتماد قبول نکنید و ابن مَعین می گوید: از وصایای صهیب به فرزندانش این بود که گفت: فرزندانم! احادیثی که از رسول خدا روایت می شود فقط احادیثی را بپذیرید که افراد ثقه و مورد اعتماد  روایت می کنند و سلیمان بن موسی می گوید: به طاووس گفتم: فلانی فلان حدیث را برای من روایت کرده است، گفت: اگر مورد اعتماد است روایت او را بپذیرد»  ( المنعم 1/121 - 122 )

 

بشیر عدوی نزد ابن عباس آمد و شروع به روایت حدیث کرد و می گفت: رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود؛ ابن عباس به او اجازه روایت نداد و به او توجه نمی کرد، آنگاه او گفت: ای ابن عباس چرا به احادیث من گوش نمی کنی؟ من از رسول خدا برایت حدیث روایت می کنم و تو گوش نمی دهی، ابن عباس گفت: ما چنین بودیم که وقتی از کسی می شنیدیم که می گفت:  رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم فرمود، بلافاصله به او خیره می شدیم و گوش می دادیم که چه می گوید، اما وقتی دیدیم مردم به راحتی و بدون توجهر، از پیامبر حدیث روایت می کنند ، فقط روایت هایی را که صحت آن را می دانیم می پذیریم»   (مقدمه مسلم 21)   

 

 

 

 

 

 

صحيفه صادقه در رسانه ها



توييتر صادقه

مفاهيمى كه لازم است اصلاح شوند

فيسبوك صادقه



خبرنامه

ايميل خود را وارد كنيد تا آخرين اخبار به ايميل شما فرستاده شود

سنت و فضائل اخلاقى    در اين نسخه

موبايل صادقه

شماره تلفن را براي دريافت سنت گنجهای وارد كن

un4web.com طراحی و برنامه نويسی : شركت متحده

مقالات و پژوهش های منتشر شده لزوما مجله ديدگاههاي نمايندگی نيست